از آنها بزرگتر از كره زمين هستند ، و در حديث زينب عطاره دارد ملكى نود هزار سال پرواز كرد و بيك دورهء او نرسيد . اقول : عظمت و بزرگى و حقيقت عرش را جز خالق آن نميداند كه حتى بر جنات ثمانيه با آن سعه آنها احاطه دارد كه در قرآن ميفرمايد در موضوع معراج حضرت رسالت : وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرى عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهى عِنْدَها جَنَّةُ الْمَأْوى النجم آيه 13 الى 15 كه سدرة المنتهى زير عرش است و فوق عرش عالم جبروت و لاهوت و عالم انوار و آنچه او ميداند و ما بيشتر از اين نميتوانيم بگوئيم همين اندازه مىگوييم : كه خداوند او را بصفت ( المجيد ) ياد فرموده و اينها امورى است كه از فهم بشر خارج است مثل لوح و قلم و امثال اينها ، و بعضى از عرفا عرش را گفتند عبارت از علم الهى و قدرت او است كه احاطه بكل شيء دارد اينهم فاسد است زيرا علم و قدرت عين ذات اقدس حق است و منتزع از ذات و غير محدود و عرش محدود است و مخلوق حق است كه ميفرمايد : الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى طه آيه 4 . [ سوره البروج ( 85 ) : آيه 16 ] فَعَّالٌ لِما يُرِيدُ ( 16 ) افعال صادره از انسان از روى اختيار احتياج بمقدماتى دارد تصور فعل و تصديق بفائده و نتيجه و غايت آن و عزم و جزم و حركت عضلات ، و اما افعال الهى احتياج بمقدمات ندارد همين كه صلاح در ايجادش باشد ايجاد ميفرمايد كه معنى اراده است كه عبارت از علم بصلاح باشد مثل حكمت كه علم بمصالح است ايجاد مىكند كه تعبير بمشيت ميكنند كه گفتند : الاشياء موجود بالايجاد و الايجاد بنفسه لئلا يتسلسل زيرا اگر ايجادهم ايجاد بخواهد تسلسل لازم ميآيد ، و بعبارت اخرى الاشياء فعل بمعنى اسم مصدرى و الايجاد بمعنى مصدرى كه از او تعبير بمشيت ميكنند : ( الاشياء توجد المشية و المشية توجد بنفسها ) يك جا ميفرمايد : إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ يس آيه 83 . امر الهى كن همان بمعنى ايجاد است احتياج بلفظ كن هم ندارد يعنى اذا اراد يوجد ، و يك جا : « ما شاء اللَّه كان و ما لم يشاء لم يكن » معناى فَعَّالٌ لِما يُرِيدُ يعنى هر چه اراده كند بجا ميآورد قدرت دارد مثل بندگان نيست